Home Relatie Narcisme: wat is het, hoe herken je een narcist en wat zijn de tekenen?

Narcisme: wat is het, hoe herken je een narcist en wat zijn de tekenen?

8 minuten leestijd
0

Narcisme; iedereen weet zo ongeveer wat het betekent maar hoe weet je nu of je te maken hebt met een narcist? Wie aan het daten is wil ten alle tijden voorkomen dat een narcist aan de andere kant van de tafel komt zitten. Het zijn de mensen die in eerste instantie een geschenk uit de hemel lijken, tot je ze beter leert kennen.

Het probleem is dat een narcist het narcistische gedrag niet in het datingprofiel op Badoo of Tinder vermeld. Dit maakt het lastig om een narcist te spotten. Voor je het weet zit je in een relatie waarin je je gebruikt voelt en lust de liefde na vele maanden nog steeds overheerst. Om te voorkomen dat je een narcist aan de haak slaat moet je eerst weten wat narcisme precies inhoudt, hoe je het herkent en wat de tekenen zijn.

Wat is narcisme?

De officiële naam van narcisme is een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Hoewel sommige mensen de term narcisme al snel op iemand plakken die wat egoïstisch is moet er aan een aantal kenmerken voldaan worden om echt te kunnen spreken van narcisme. De stoornis begint in de vroege volwassenheid en kan zich blijven ontwikkelen naarmate de persoon ouder wordt.

Je bent geen narcist als anderen dat over je zeggen, dit kan alleen met een diagnose gesteld door een psychiater of psycholoog. Deze beschrijven het als een gedragsvorm dat wordt gekenmerkt door een obsessie voor zichzelf, ook wel eigenliefde genoemd. Het gaat voor de narcist alleen maar om de eigen persoonlijkheid (vaak het uiterlijk) dat gepaard gaat met egoïsme, dominantie, ambitie en een gebrek aan inlevingsvermogen.

Waar komt het vandaan?

De term narcisme komt uit de psychologie en werd voor het eerst gebruikt door Sigmund Freud, de grondlegger van de psychoanalyse. Deze in de 18e eeuw geboren neuroloog vernoemde het verschijnsel naar de figuur Narcissus uit de Griekse mythologie. Volgens de mythe was Narcissus een knappe jongeman die leefde voor de jacht. Vele vrouwen werden verliefd op hem maar Narcissus wilde echter niets van liefde weten en wees iedereen af.

narcisMoe van het jagen besloot Narcissus om bij een heilige rivier even tot rust te komen en zijn dorst te lessen met het water. Toen hij zich voorover boog zag hij zijn weerspiegeling in het wateroppervlak. Niet wetende dat hij zichzelf zag bleef hij vol bewondering staren naar de goddelijke verschijning in het water. Hij probeerde het te kussen en te omhelzen maar dat lukte niet; hij werd verliefd op zichzelf. Uiteindelijk kwijnde Narcissus weg en stierf; wat overbleef was een bloem die iedereen nu kent als de narcis. Het verhaal van Narcissus leeft nu al vele eeuwen voort in het woord narcisme.

Freud ontdekte het verschijnsel dat sommige mensen iets teveel energie aan zichzelf besteden terwijl er geen aandacht voor anderen is. Volgens Freud is het een geval van verliefdheid op zichzelf of een obsessieve eigenliefde. In relaties komt het tot uiting dat de narcist de ander niet wil beminnen maar vooral bemind wil worden. De verliefdheid op zichzelf leidt ertoe dat de narcist iedereen “minder” goed vindt maar ondertussen wel anderen gebruikt om aan zijn eigen trekken te komen. Al deze kenmerken gelden nog steeds voor een narcist maar inmiddels zijn er door de jaren heen veel meer kenmerken bijgekomen.

ik

Hoe herken je een narcist?

Als het gaat om het bepalen of iemand een narcist is, maken de meeste mensen het ingewikkelder dan het is. Er is namelijk geen exacte definitie van een narcist en bovendien is elke narcist net weer iets anders dan een ander. Je kunt geen bloedtest laten doen, een MRI scan laten maken of iets anders laten meten om de waarheid boven tafel te krijgen.

“Het is erg zwaar om superieur te zijn aan iedereen die ik ken.” – Anonieme narcist

Het is nooit helemaal duidelijk of iemand een narcist is, maar als iemand aan een aantal kenmerken voldoet dan mag je de persoon een narcist noemen. Als leidraad voor psychologen geldt dat er sprake is van een narcistische stoornis als er sprake is van vijf of meer van de volgende kenmerken (DSM-5).

De 9 kenmerken

  1. Superieur gevoel met overdrijven van de eigen prestaties of talenten en verwachting als superieur behandeld te worden.
  2. Fantasieën over succes, macht, genialiteit, schoonheid of liefde.
  3. Misplaatst zelfbeeld met het gevoel uniek of speciaal te zijn met de verwachting dat alleen omgang met gelijkwaardige “speciale” mensen normaal is.
  4. Verlangens naar extreme bewondering.
  5. Het gevoel van bijzondere rechten te hebben met een onredelijke verwachting en afwijkende behandeling van anderen.
  6. Misbruik maken van anderen om de eigen doelen te behalen.
  7. Gebrek aan empathie waarbij de gevoelens en behoeften van anderen genegeerd worden.
  8. Jaloers zijn op anderen komt vaak voor maar ook het gevoel dat anderen jaloers zijn.
  9. Arrogantie en/of hooghartig gedrag.

narcismeHoewel de narcist niet aan alle kenmerken hoeft te voldoen komen veel van deze kenmerken terug in het klassieke voorbeeld van een narcist. Waarschijnlijk ken je zelf ook wel iemand die aan veel van deze kenmerken voldoet. Bij een narcist is er sprake van de “keerzijde van de medaille.” Aan de ene kant doet de narcist zich belangrijker voor dan hij of zij is inclusief een uitstraling van zelfvertrouwen. Aan de andere kant is er een fors gebrek aan eigenwaarde dat vaak gecombineerd gaat met onzekerheid.1

De narcistische uitingen die je meemaakt bij een narcist kunnen dus het resultaat zijn van de eigen onzekerheid, dat bovendien vaak onbewust voor zichzelf verborgen wordt. Dit staat bekend als de narcistische paradox. Het is een vorm van compensatie waarbij de narcist zichzelf de hemel inprijst om het gevoel van een lage eigenwaarde te compenseren.

Wat zijn de tekenen?

Hoe je een narcist kunt herkennen vertelt je al veel over hoe narcisme werkt en waar het op gebaseerd is maar in de praktijk zijn er nog veel meer tekenen waar je aan het kunt herkennen. Deze tekenen tonen aan dat je te maken hebt met een narcist.2 Wederom geldt dat er pas sprake van narcisme is als de persoon meerdere van deze tekenen vertoont.

“Ik zoek een man die mij als een prinses behandelt.” – Anonieme narcist

De narcist staat boven alles

In de wereld van de narcist is er een duidelijke hiërarchie, met de narcist bovenaan. Dit betekent dat iedereen inferieur is. De narcist moet altijd de beste en slimste zijn maar ook alles op zijn manier doen. In een situatie waarin het bijvoorbeeld stoer is om iets slechts te doen dan zal de narcist van mening zijn dat hij het slechtste ding gedaan heeft.

De narcist wil controle

Iemand die altijd de touwtjes in handen wil hebben is niet meteen een narcist. Toch is dit wel één van de tekenen waar je een narcist aan kunt herkennen. De narcist is namelijk continu teleurgesteld over de onvolmaakte manier waarop het leven zich ontvouwt. Door de controle te nemen wil de narcist zoveel mogelijk doen om het te beheersen en het naar hun zin te vormen. In een relatie betekent dit bijvoorbeeld dat een narcist van de partner verwacht dat hij of zij zich gedraagt zoals verwacht. Als dit niet zo is dan raakt de narcist onrustig, overstuur en boos. In het levensverhaal van de narcist ben je als partner slecht een personage.

beschuldigen

De narcist draagt geen verantwoordelijkheid

Hoewel de narcist graag zelf de controle houdt wil hij niet garant staan voor de resultaten. Als iets niet zoals verwacht verloopt dan zal de narcist er niet aan twijfelen om een ander de schuld te geven en de verantwoordelijk op iemand anders af te schuiven. Dit is nodig om de façade van perfectie te behouden. In een relatie krijgt de partner het wederom voor de kiezen. Dit is de veiligste keuze, omdat de kans dat deze het weigert het kleinst is.

De narcist is perfectionistisch

Het is een natuurlijke behoefte van de narcist alles tot in perfectie te doen. Alles moet perfect zijn; niet alleen de narcist zelf maar ook het leven om hem of haar heen. Gebeurtenissen moeten zich zoals verwacht voordoen en als dat niet gebeurt is de narcist ontevreden en wordt er voortdurend geklaagd.

“Genoeg over mezelf; ik ben benieuwd wat jij van me vindt.” – Anonieme narcist

De narcist wil alle aandacht

Aandacht is zo belangrijk voor de narcist dat het nooit genoeg is. Deze aandacht is nodig voor de validatie van anderen, niet van zichzelf. Terwijl er geen tekort is aan grootspraak is de narcist eigenlijk heel onzeker en bang om de goedkeuring van anderen te verliezen. De narcist probeert continu complimenten, ondersteunende woorden en positieve feedback te ontlokken waar het zich mee kan voeden.3

De narcist heeft moeite iemand te vertrouwen

Een groot deel van het leven van de narcist wordt beheerst door angsten. Deze angsten zijn misschien nooit besproken en onderdrukt maar dit heeft wel het gevolg dat er vaak moeite is om andere mensen te vertrouwen. De angst dat de ware aard van de narcist naar boven komt of blootgesteld wordt is reden om niemand te dichtbij te laten komen. Geruststellen helpt niet omdat de narcist alleen vanuit het eigen perspectief de situatie bekijkt.

me you

De narcist haalt anderen naar beneden

Om zichzelf beter te voelen dan een ander deinst de narcist er niet voor terug om anderen neer te halen. Met behulp van negatief taalgebruik wil de narcist niet alleen de schuld op andere incompetente mensen schuiven maar ook de status van anderen verlagen. Denk aan de domme collega, de baas die niet luistert en de partner die nooit iets goed kan doen. Door de eigenwaarde van anderen te verlagen voelt de narcist zich beter.

De narcist heeft moeite met grenzen

Omdat alles om de narcist draait is het voor hem of haar moeilijk om grenzen te stellen. Dit uit zich bijvoorbeeld in een gebrek aan grenzen. De narcist gelooft al snel dat alles tot zijn eigendom behoort terwijl dit natuurlijk niet altijd het geval is. Als ze iets van je willen dan wordt een afwijzing niet geaccepteerd en doet hij of zij er alles aan om het alsnog voor elkaar te krijgen, desnoods door te vleien of je gedrag af te keuren.

“Ik snap niet dat je mij dit niet gunt.” – Anonieme narcist

De narcist kent geen empathie

Narcisten hebben heel weinig aanleg om zich in anderen in te leven. De narcist heeft de neiging egoïstisch te zijn en is niet in staat om zich de mening van een ander voor te stellen. Anderen denken en voelen immers hetzelfde. Daarom zul je ook niet snel een verontschuldiging in de vorm van “het spijt me” krijgen van een narcist. Het gebrek aan empathie zorgt er ook voor dat gezichtsuitdrukkingen en lichaamstaal verkeerd beoordeeld worden en sarcasme niet begrepen wordt. Het gebrek aan inlevingsvermogen maakt het moeilijk om een relatie met een narcist te onderhouden.

De narcist kan geen emotionele relatie aan

Het gebrek aan inlevingsvermogen komt in een relatie naar voren als een emotionele band niet van de grond komt. Dit is ook moeilijk voor elkaar te krijgen bij iemand die niet vanuit het perspectief van iemand anders de wereld kan bekijken. De narcist verlangt naar een emotionele band maar is niet in staat om er één te onderhouden. Zo wil de narcist dat iemand hem of haar begrijpt, inleeft in wat zij meemaken maar kunnen aan de andere kant niet reageren op de emotionele behoeften van de ander.

hartjes

Relatie met een narcist?

Tijdens de eerste fase van het daten kan de narcist uiterst charismatisch zijn, charmant en je overladen met complimenten. Het zelfvertrouwen en alle positieve punten die persoonlijk onderstreept worden kunnen je eenvoudig verleiden. Bovendien scoort de narcist vaak goed bij de andere sekse door de aandacht voor het eigen uiterlijk. Misschien denk je zelfs dat je het winnende lot getrokken hebt terwijl er in werkelijkheid nooit een prijs uitgeloofd wordt.

Voor de narcist is de beginfase van daten vaak slechts een spel waarbij ze spelen met de gevoelens van de ander. Als het dan wel tot een “relatie” komt dan begint het spel pas echt. Narcisten kunnen de partner bijvoorbeeld continu testen door zich steeds slechter te gedragen om zo het breekpunt te vinden. Of de narcist isoleert de partner van de rest van de wereld, wordt extreem kwaad als er sprake van kritiek is of speelt mensen tegen elkaar uit. Het leven in de wereld van de narcist is niet makkelijk.

Wie alle kenmerken van de narcist gelezen heeft komt al snel tot de conclusie dat een narcist geen relatiemateriaal is. Het onvermogen om te communiceren, een gebrek aan empathie en niemand te kunnen vertrouwen maken de narcist ongeschikt voor een relatie. Voor een liefdesrelatie is een goed begrip van elkaars gevoelens vereist en dat zit nu eenmaal niet in het repertoire van iemand met een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Wie verwacht dat eraan te werken valt heeft het mis; de kans dat je de narcist kunt veranderen is vrijwel nihil.

Narcisme: wat is het, hoe herken je een narcist en wat zijn de tekenen?

4.8 (96%) 5 stemmen

Wil je de tips op deze website in het echt uitproberen? Uit de statistieken blijkt dat 68% van onze bezoekers de traditionele datingsite Relatieplanet kiest. Jij ook?

Bezoek Relatieplanet
Laad meer artikelen
Laad meer in Relatie

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Bekijk ook

Ben ik seksverslaafd? Dit is wat je moet weten over de verslaving aan seks

Seks is onderdeel van de menselijke natuur en het is volkomen normaal om seks te hebben. H…